Dünyanın en eski gemi batığı Antalya’nın Kekova ilçesinde ortaya çıkarıldı. Arkeologlar, geminin yaşının 4 bin 400 ila 4 bin 700 arasında olduğunu, yani Erken Tunç Çağı’na ait olabileceğini belirtiyor.Bu çağ Mısır’daki Büyük Piramit’in de inşa edildiği dönem. Geminin ahşap iskeleti günümüze ulaşamamış olsa da geminin taşıdığı amfora adı verilen kil saklama kapları, deniz dibine saçılmış halde tespit edildi.Bazı amforaların halen içinde o dönem taşıdıklarının kalıntıları vardı. Arkeologlar, buluntuların Akdeniz’de kargo taşıyan yaklaşık 10 metre uzunluğunda bir ticaret gemisine işaret ettiğini söylüyor.Akdeniz Arkeolojisi Derneği’nin keşif gezisine liderlik eden Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hakan Öniz, kalıntıları “denizin dibindeki bir zaman kapsülü” olarak tanımladı.
Batık, Antalya’daki Kekova Adası kıyılarına yakın bir konumda keşfedildi. Batığa ait parçalar, 30 metre derinlikteki deniz tabanında dağılmış halde bulunuyordu. Sualtı arkeologları, üç büyük taş çapa ve 30’dan fazla kil saklama kabı buldu.Geminin ahşap aksamından geriye hiçbir şey kalmamış durumda. Bu sebeple organik maddelerdeki bir karbon türünü ölçen radyokarbon tarihleme gibi teknikler geminin yaşını belirlemek için kullanılamadı. Arkeologlar bunun yerine, amforaların biçimini analiz ederek ilerledi.Çömlekçilik stilleri zaman içinde değiştiği için farklı stiller belirli dönemlerle ilişkilendiriliyor.Kekova amforaları, iki kulpu, ortasında bir çıkıntı ve düz tabanıyla kendine özgü bir görünüme sahip. Öniz, bu tasarımın Mısır ve Orta Doğu’da daha önce bulunan ve 4 bin 400 ila 4 bin 700 yaşında olduğu bilinen diğer amforalarla eşleştiğini söylüyor: “Tasarım tekniklerini karşılaştırdığımızda… batığımızın Erken Tunç Çağı’na ait olduğunu kesin olarak söyleyebiliriz. Bu %100 kesin.”
Keşif gezisindeki dalgıçlar, binlerce yıl su altında kalan amforaları su üstüne çıkartıp özenle muhafaza ettiler.Buluntuları inceleyen Avustralya’daki Macquarie Üniversitesi’nden arkeolog Dr. Karin Sowada, amforaların bazılarının halen sağlam olduğunu ve içlerinde yapışkan, parlak bir kalıntı olduğunu fark edince yaşadığı şaşkınlığı anlatıyor: “İçine bakınca neredeyse bayılacaktım. Ne kadar çok [kalıntı] olduğunu görünce inanamadım. Sadece leke gibi de değildi… Malzemenin büyük bir kısmı hala içindeydi.” Ekip şimdilerde amforaların içinde tam olarak ne taşındığını tespit etmek üzere çalışıyor.Sowada, bu kalıntıların zeytinyağı, şarap veya ağaç reçinesi olabileceğini düşünüyor: “Kalıntılar tekrar tekrar kullanılmanın sonucu olabilir. Amforalar çok büyük; gemiyle yollayıp bir daha yüzüne bakmayacağınız türden eşyalar değiller. Bu kapları teslim alanlar boşaltmış ve muhtemelen yıllarca kullanmış olabilirler.”
Geminin enkazı ve taşıdığı yük, antik dünyada nasıl ticaret yapıldığına da ışık tutuyor.Arkeologlar, geminin yolculuğuna Akdeniz’in doğusundaki kıyılardaki bir noktadan başladığını söylüyor.Geminin ya bugün Türkiye’nin kuzeybatısında yer alan antik Troya kentine ya da o dönem Girit adasında yaşayan Minos halkına malzeme taşıdığı tahmin ediliyor.
Kekova Adası çevresi, o yıllarda deniz seyahatleri için özellikle tehlikeliydi. Burada güçlü akıntılar ve sert rüzgarlar birçok geminin batmasına neden olmuştu.Bölgede yüzlerce batık bulunuyor. Akdeniz Arkeolojisi Derneği bu batıkların bulunup incelenmesi konusunda uzman. Öniz, batık dalışlarında o dönem yaşayan insanların aklından geçtiğini söylüyor: “5 bin yıl sonra bu nesnelere dokunan ilk insanlar biziz.””Bizim aklımızda da denizciler oluyor. Amfora üreticileri, amforayı omuzlarında gemiye taşıyan kişiler veya kocalarını bekleyen kadınlar… Ne yazık ki bu denizciler evlerine geri dönemediler.”
Kekova batığı, dünyanın en eski gemi batıkları listesinde birinci sıraya yerleşti.Daha önce rekor, Yunanistan’ın güneyindeki Dokos adasının kıyılarında bulunan yaklaşık 4 bin 200 yıl öncesine ait bir batığındı.Ahşap kısımlarının bir bölümü korunmuş olan en eski batık ise Bulgaristan’ın Karadeniz kıyıları açıklarında bulunmuştu. Tarihi ise yaklaşık 2 bin 400 yıl öncesine dayanıyor. Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .
