Palamut bolluğu milli israfa döndü

İsmail Şahin – Türkiye balık sezonunun başından beri son 70 yılın en büyük palamut bolluğunu yaşıyor. Toptan fiyatı 30 TL’nin altına inen balık vatandaşın en ucuz protein kaynağına dönüşürken aşırı avlanma yüzünden satılamayan balıklar ise milli servet kaybı ve kirliliğe neden olmaya başladı. Rize’nin Pazar ilçesinde fazla avlanıp ezilen palamutların teknelerce denize dökülmesi kötü koku ve deniz kirliliğine neden oldu. Sahil ölü balıklarla kaplanırken, mahalleyi saran ağır koku vatandaşları canından bezdirdi. Uzmanlar böyle bolluk yıllarında avlanmaya kota getirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Avlanmaya ara geri tepti

Geçtiğimiz günlerde Deniz Ürünleri Avcıları Üreticileri Birliği (DEMBİR) İstanbul şubesi, üyelerine “Palamut bolluğu fiyatların düşmesine balıkçıların ekonomik kayıp yaşamasına neden oluyor. 08-12 Ekim tarihleri arasında palamut avcılığına geçici olarak ara verilmesi” çağrısı yapmıştı ancak bu çağrı kabul görmedi. İstanbul Gürpınar Balık Hali, belirtilen tarih aralığında palamut arz rekoru kırdı. Ekim başında günlük 125 bin kilo olan palamut arzı 843.986 kilograma çıktı. 9 Ekim’de 530.501 kilogram palamut hale geldi, satış fiyatı çifti 46 TL’ye (tanesi 23 TL) düştü. 10 Ekim’de hale gelen 333.062 kilogram palamutun da tane satış fiyatı 30 TL oldu. 11 Ekim’de gelen 665.755 kilogram palamutuun ise ortalama tane fiyatı 24 TL oldu. Ava ara verilmesinin söylendiği son gün olan 12 Ekim’de ise hale 666.923 kilogram palamut girişi oldu ve tane fiyatı 23 TL’ye kadar geriledi.  Palamutun bollaşmasının tezgahlara yansıması ise sınırlı kaldı. Kadıköy balıkçılar çarşısında dün 1 kg civarındaki palamutlar 150 TL’den tezgahta yerini aldı. Kadıköy Özmen Balıkçılık’tan Yaşar Çay, “Boykotun bize ve satışlarımıza bir etkisi olmadı” dedi.

Balık mezarlığı

Vatandaşın ucuz yüksek protein kaynağı olan palamut aşırı avlanma yüzünden bir anda milli israfa dönüştü. Rize’nin Pazar ilçesi Kirazlık Mahallesi’ndeki balıkçı limanında bolca avlanan palamutlar teknelerle kıyıya getirilerek kasalanmaya başlandı. Ancak aşırı avlanma nedeniyle kasalara sığmayan, taşınma ve istifleme sırasında ezilip patlayan tonlarca palamut, bazı büyük balıkçı tekneleri tarafından liman içine boşaltıldı. Dökülen balıkların çürümesiyle birlikte Kirazlık Limanı adeta balık mezarlığına döndü. Denizin yüzeyini kaplayan yüzlerce ölü balık, kısa sürede çevreye koku yaymaya başladı. Limana yakın noktalardaki yerleşim yerlerinde mahalle sakinleri pencerelerini açamaz hale geldi. Sağlık kaynağı olarak tüketilen balıkların deniz suyunu kirletmesi ve çevreye yaydığı çürük kokusu mahalle halkının sağlığını tehdit etmeye başladı.

Çare kota sistemi

Evrenye Ayvat Su Ürünleri Kooperatifi Başkanı Turan Akın, İğneada’dan Sinop’a hava şartları yüzünden balıkçıların denize açılamadığını söyledi. Akın, palamut bolluğu dönemlerinde kota sistemi ile çalışmanın kimseyi mağdur etmeyeceğini ifade etti. Palamutun hamsi ve çaça türü küçük balıklar gibi balık unu ve balık yemi fabrikalarına verilmesinin yasak olduğuna dikkat çeken Akın, “Böyle bolluk dönemleri önceden tespit edilip kota sistemine gidilmeli. Mesela bir gırgır teknesine günlük 1000 kasa kota konulmalı. Bu sistem hamside istavritte uygulanıyor. Palamutta da uygulanabilir” dedi.

İki yıl öncesinden ucuz

Gürpınar Su Ürünleri Hali Genel Müdürü Hamdi Arpa, palamut balığı avına ara verilmesinin hale bir yansıması olmadığını ifade etti. Palamutun ekim ayında bir önceki bol sezon olan 2024 yılına oranla daha düşük fiyata satıldığına dikkat çeken Arpa şunları dile getirdi: “1-14 Ekim arası palamutun çifti 2024 yılında ortalama 140 TL idi, bu yıl aynı tarihler arasında 100 TL’ye düştü. Kg olarak da aynı dönmelerde 2024’de 78 TL olan palamut bu yıl 63 TL’ye kadar düştü. Ekim ayı içinde hale gelen palamut miktarında da ciddi oranda bir artış oldu.”

Neler yapılabilirdi?

Ziyan olan yüzlerce balık, palamutun kullanım alanlarını merak konusu haline getirdi. Palamutun kullanım alanları özetle şöyle sıralanabilir:

■Taze balık olarak tüketim (ızgara, tava, fırın, buğulama, pilaki)

■Konserve balık üretimi

■Füme balık üretimi

■Balık köftesi ve işlenmiş deniz ürünü ürünleri

■Restoran ve hazır yemek sektöründe kullanım

■Köpek maması üretimi

■Kedi maması üretimi

■Yüksek proteinli evcil hayvan ödül mamaları

■Balık unu üretimi

■Tavuk yemi katkısı olarak kullanım

■Hindi ve bıldırcın yemlerinde protein kaynağı

■Balık çiftliklerinde yem hammaddesi

■Karides ve kabuklu deniz ürünü yemleri

■Omega-3 takviyeleri

■Kozmetik ve cilt bakım ürünleri

■Tarımda organik gübre üretimi

■Kafa, kılçık ve iç organlardan balık unu üretimi